Ο ποιητικός Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης

http://secrets-and-documents.blogspot.gr/


 Μανώλης Αναγνωστάκης (Θεσσαλονίκη, 10 Μαρτίου 1925 – Αθήνα, 23 Ιουνίου 2005)

Εφημερίδα Θεσσαλονίκη, 22 Ιανουαρίου 1976

«Ο Μ. Αναγνωστάκης θα μιλήσει στην Ιατρική

Ο Δημοκρατικός Αγώνας, Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ. διοργανώνει πολιτιστική εκδήλωση αύριο στις 6 μ.μ. στο αμφιθέατρο του Ανατομείου. Ο ποιητής Μανόλης Αναγνωστάκης θα παρουσιάσει τους λογοτέχνες της Θεσσαλονίκης Ανέστη Ευαγγέλου, Πρόδρομο Μάρκογλου και Τόλη Νικηφόρου».

Για τον Μανόλη Αναγνωστάκη, έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες ποιητές, έχουν γραφεί πολλά από πολλούς. Από αξιόλογους μελετητές της ποίησης, γραμματολόγους, ανθολόγους, κριτικούς, ποιητές, από απλούς αριστερούς και άλλους απλούς ανθρώπους. Το μόνο που μπορώ να κάνω εγώ εδώ είναι να καταθέσω τα της προσωπικής μας γνωριμίας. Αν και τα ποιήματά του και η τόσο γνωστή (από τα διάφορα αφιερώματα) πράξη της ζωής του είναι πιο εύγλωττα από οποιαδήποτε δική μου αφήγηση. 

Ο Μανόλης είχε χαρακτηριστεί ως ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης. Κατ' άλλους, ο Λευκός Πύργος και το Εφταπύργιο μαζί. Κι αν η Θεσσαλονίκη θα μπορούσε να προσωποποιηθεί, φαντάζομαι ότι θα ήθελε να έχει τη φιγούρα του και τη μορφή του, το ήθος και την αγωνιστικότητά του και, τελικά, τη σιωπή του.

Και ως συγκλονιστική περιγραφή της πρόσφατης ιστορίας της, τα ποιήματά του. 

Πρώτα-πρώτα, ο Μανόλης ήταν παιδί της πυρίκαυστης καρδιάς της πόλης, της Πλατείας Δικαστηρίων, που τώρα ονομάζεται Πλατεία Αρχαίας Αγοράς.. Όπως ο Τηλέμαχος Αλαβέρας, ο Γιώργος Ιωάννου (λίγο πιο κει), ο Γιάννης Καρατζόγλου κι εγώ, και αρκετοί ακόμη. Τον γνώρισα το 1971, μόλις γύρισα από την Αγγλία. Είχε τότε, σε ηλικία 46 ετών, τη Βιβλιοθήκη, ένα προοδευτικό βιβλιοπωλείο στη Χρυσοστόμου Σμύρνης, μαζί με μερικά πολύ νέα παιδιά. Περνώντας από το βιβλιοπωλείο μια μέρα, άκουσα να τον φωνάζουν με το μικρό του όνομα και τον ρώτησα, «Είστε, ο Μανόλης Αναγνωστάκης;». Εκείνος μου είπε, «Όχι, όχι, είμαι ξάδελφός του», ενώ τα παιδιά χαμογελούσαν. Μου έδωσε όλες τις αναγκαίες πληροφορίες και, λίγες μέρες αργότερα, μου ζήτησε συγγνώμη και μου εξήγησε ότι δεν ήθελε να γίνεται πολύς λόγος για κείνον και τα ποιήματά του.

Από τότε με συμβούλευε και με βοηθούσε με κάθε ευκαιρία (εκείνος έμενε στην Π. Π. Γερμανού κι εγώ στη Ζεύξιδος, δηλαδή πολύ κοντά). Ένα παράδειγμα είναι η έκδοση της συλλογής διηγημάτων μου Αλμπατζάλ, 1971. Είχε τότε γραφεί μια μεγάλη ευνοϊκή κριτική με ψευδώνυμο στην εφημερίδα Ελληνικός Βορράς. Μια μέρα που περνούσα από τη Βιβλιοθήκη, ο Μανόλης με φώναξε και μου είπε: «Ο συνεργάτης Α. που σου έγραψε την κριτική είναι ο Τηλέμαχος Αλαβέρας, να του τηλεφωνήσεις και να τον ευχαριστήσεις».

Στη μεταπολίτευση, ήταν μέλος της επιτροπής πόλης της ανανεωτικής αριστεράς, συντόνιζε τις συνεργασίες των Θεσσαλονικέων ποιητών και πεζογράφων στην Αυγή και ήταν

για μερικά χρόνια ο καθοδηγητής μου στην κομματική οργάνωση καλλιτεχνών. Σαφέστατα αντιδογματικός, προσπαθούσε πάντοτε να περάσει μια διαφορετική αντίληψη για την τέχνη και τον πολιτισμό. Το 1976 λοιπόν ο Αναγνωστάκης παρουσίασε σε ένα κατάμεστο αμφιθέατρο του πανεπιστημίου δύο νέους ποιητές, τον Ανέστη Ευαγγέλου και τον Πρόδρομο Μάρκογλου και έναν νέο πεζογράφο, τον Τόλη Νικηφόρου.  Έγινε τότε και ένα χαριτωμένο περιστατικό. Ένας φοιτητής είπε «ο σεβαστός μας Μανόλης Αναγνωστάκης». Μόλις το άκουσε ο Μανόλης, πετάχτηκε επάνω και διαμαρτυρήθηκε: «Ποιος το είπε αυτό, ποιος το είπε αυτό; Όχι και σεβαστός, ρε παιδιά, στον ενικό να μου μιλάτε».

Εγώ πήρα άλλο ένα καλό μάθημα στην εκδήλωση αυτή. Ο Μανόλης με είχε προειδοποιήσει να διαβάσω ένα σύντομο διήγημα γιατί τα εκτεταμένα πεζά κείμενα δεν προσφέρονται για αναγνώσεις σε κοινό. Εγώ όμως επέμενα να διαβάσω ένα μάλλον μεγάλο «στρατευμένο» διήγημα. Το αποτέλεσμα ήταν, κάπου στη μέση της ανάγνωσης, να αρχίσουν οι φοιτητές να ανακάθονται, να σέρνουν τα πόδια τους και γενικά να κυριαρχεί ένας θόρυβος, μια δυσάρεστη αδημονία στην ατμόσφαιρα. Χειροκρότησαν βέβαια θερμά όταν τελείωσα, εγώ όμως είχα πάρει το μάθημά μου με τον σκληρό τρόπο.

Ο ακτινολόγος γιατρός Μανόλης Αναγνωστάκης, που κάποτε ένας φίλος του τού είχε πει «δεν ήξερα ότι γράφεις και ποιήματα», ήταν πανύψηλος, λίγο γυρτός, με χοντρά γυαλιά και παχύ μουστάκι, ψεύδιζε ελαφρά, ιδίως όταν ήταν θυμωμένος, είχε εκφραστικότατα μάτια και μια παιδική έκφραση στο πρόσωπο, πάντα έτοιμος για καλαμπούρι. Ήταν και γνωστός λάτρης του ποδοσφαίρου. 

Με την κάθοδο του στην Αθήνα το 1978, ο Μανόλης μάς έλειψε πολύ. Έχοντας εκφράσει με μοναδικό τρόπο την τραγική εποχή του, επέλεξε συνειδητά τα τελευταία χρόνια τη σιωπή. Μια σιωπή διαμαρτυρίας και αξιοπρέπειας, μια πράξη. «Όρθια η πράξη σαν αλεξικέραυνο», όπως είχε πει και ο ίδιος.

 

http://secrets-and-documents.blogspot.gr/

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΟΜΟΥΤΡΑ

Δεν ξέρω τί κάνετε εσείς στις πόλεις σας, αλλά εμείς στην πόλη μας κουβαλάμε πολλή τρέλα. Μαζευόμαστε κάθε τόσο σε μια λέσχη. Όχι χαρτοπαικτική. Αν και θα μπορούσε να μοιάζει με τέτοια, τώρα που το σκέφτομαι, σε σχέση με το συνωμοτικό κι εθιστικό της χαρακτήρα. Μια λέσχη ανάγνωσης βιβλίου. Ένα παιχνίδι είναι κι αυτό, όχι βέβαια με χαρτιά, αλλά με βιβλία. Μια φορά στις τρεις βδομάδες περίπου, έχουμε κλεισμένο ραντεβού, ιερό για μένα, συναντιόμαστε σε μια δημοτική βιβλιοθήκη, διαβασμένοι πάντα - έχουμε ήδη προκαθορίσει από την προηγούμενη συνάντηση ποιό βιβλίο θα έχουμε διαβάσει όλα τα μέλη- και συζητάμε περί αυτού. Αν είσαι στα καλά σου, δεν μπλέκεσαι με τέτοια. Αγοράζεις ή δανείζεσαι το βιβλίο σου, κλείνεσαι στο σπίτι σου, στη βεράντα σου, στην παραλία σου, το διαβάζεις, το τελειώνεις, παίρνεις άλλο, το ξεκινάς, το τελειώνεις κι αυτό και ούτω κάθε εξής. Πρέπει να κουβαλάς πολύ ανικανοποίητο εαυτό για να μπερδευτείς έτσι. Να υπάρχεις με μεγάλη αντάρα μέσα σου. Και αυτό είναι τώρα το ζητούμενο. Να μην ησυχάζεις. Και να το επικοινωνείς. Μόνο σ΄ αυτήν την περίπτωση θα γίνεις χρόνιο μέλος μιας παρόμοιας λέσχης. Όταν θα θέλεις να διαβάσεις, αλλά όχι μόνο αυτό. Όταν θα θέλεις να μοιραστείς αυτό που διάβασες μαζί με άλλους. Και να μετατρέψεις τότε ένα βιβλίο, από ένα βιβλίο, στο βιβλίο σου. Να βάλεις τη δική σου στάμπα στο ανάγνωσμα, να το σφραγίσεις με τα μάτια σου και την ψυχή σου, το μυαλό και τις εμπειρίες σου. Και να έχεις το θάρρος να εκτεθείς και να κατατεθείς εδώ. Μοιάζει με ομάδα ψυχοθεραπείας θα μου πείτε. Και ίσως είναι. Μόνο που εδώ δε βάζεις το χέρι  στην τσέπη, αλλά μόνο στην καρδιά. Οφείλεις μια ειλικρίνεια βέβαια αν θέλεις να πετύχει όλο αυτό. Μια ειλικρίνεια απέναντι στο βιβλίο, στον εαυτό σου και στους υπόλοιπους, που συνωμοτούν μαζί σου. Δεν ξέρω, δε θέλω να προκαλέσω φασαρία κι αναστάτωση, αλλά το να δοκιμάσει κανείς να συμμετέχει σε μια λέσχη ανάγνωσης, είτε αγαπάει τα βιβλία, είτε βιώνει μοναξιά, είτε δεν του αρκεί ένας καφές στην παραλία κι ένα τσίπουρο την Κυριακή, είναι επείγον. Είτε είναι ανιδιοτελής και δε θέλει να προσφέρει το παραμικρό στους άλλους, αλλά θέλει μόνο να ρουφήξει το μεδούλι από τις σκέψεις τους και να λάβει ερεθίσματα, είτε, αντίθετα, θεωρεί πως είναι τόσο αξιόλογη η ματιά του, που προσφέρεται να τη ρίξει βορά στους εγκεφαλικούς κυνόδοντες των υπολοίπων, εδώ όλα επιτρέπονται, γιατί η πνευματική εκμετάλλευση αυτού του τύπου είναι η μόνη εκμετάλλευση, που ευλογείται, για να μην πω πως επιβάλλεται και παρεξηγηθώ. Ας έρθει λοιπόν. Σε μας, σε άλλους, στην πόλη του, στον τόπο του, στη γειτονιά του, ας τροφοδοτήσει ή ας γεννήσει κάτι ανάλογο. Οι λέσχες ανάγνωσης είναι γιάφκες, που τρομοκρατούν τη σοβαροφάνεια και την πνευματική τύφλωση, την προσωπική μοναξιά και τον ξεχειλωμένο χρόνο και δεν τιμωρούνται ούτε ποινικά ούτε ηθικά. Το αντίθετο μάλιστα. Εξορίζουν τον καναπέ και την τηλεθέαση, την ύπνωση και το λήθαργο της σκέψης και προσφέρουν μια πυκνότητα πλούσια σε εντάσεις, διαφωνίες, γέλια και μοιράσματα, φυλακίζουν την εσωστρέφεια και αφυπνίζουν. Δοκιμάστε το. Κι αν δε σας αρέσει, πάσο!

theodosia kaidoglou

http://kaidoglou.pblogs.gr/2013/03/ta-bibliomoytra.html